Dwangstoornissen

Een dwangstoornis ontstaat meestal ongemerkt. Vaak gebeurt dat nadat iemand ontdekt dat bepaalde gedachten of handelingen in een vervelende of angstaanjagende situatie, helpen de angst en onrust weg te nemen. Die persoon zal in vergelijkbare situaties de rustgevende gedachten of handelingen opnieuw gebruiken. Steeds vaker, totdat uiteindelijk de oorspronkelijke situatie vergeten is en de gedachte of handeling 'moet' omdat er anders een ondraaglijke angst ontstaat. Nauw verwant aan dwangstoornissen zijn angststoornissen. Mensen met een angststoornis hebben door hun angsten of paniekaanvallen vaak geen gewoon (sociaal) leven. Hun angst brengt hen ertoe bepaalde situaties te vermijden.

Er zijn verschillende vormen. Iemand kan alles wat vuil is of op besmetting lijkt, proberen te vermijden of verwijderen. Sommige mensen controleren eindeloos of het gas wel uit is en draaien deuren vijf keer op slot om er zeker van te zijn dat die dicht zitten. Dwanggedachten over geweld bestaan ook. Daarbij is iemand bang een ander pijn te doen. Pas na een serie zelfopgelegde handelingen verdwijnen de gedachten. En tenslotte is er de dwangmatige perfectie of netheid: iemand ordent voortdurend onderwerpen.

Dwangstoornissen ontstaan vaak al op jonge leeftijd, voor het vijfentwintigste jaar. Er is meestal niet één oorzaak aan te wijzen, maar er zijn er meerdere: psychische, sociale en biologische. Een belangrijke biologische factor is aanleg: dwangstoornissen komen in bepaalde families vaker voor. Belangrijke sociale factoren zijn ingrijpende ervaringen, zoals het overlijden van een dierbare, ontslag of zelfstandig gaan wonen. Die kunnen een dwangstoornis uitlokken. Psychische factoren die een rol spelen bij het ontstaan van dwangstoornissen, zijn onder meer persoonlijke eigenschappen zoals slecht raad weten met emoties en spanningen.

Gedragstherapie is de meest aangewezen vorm van behandeling bij dwangstoornissen. Dan wordt geleerd met de situaties om te gaan waardoor die dwanghandelingen of -gedachten zijn ontstaan. Daar hoort ook huiswerk bij. De behandeling vraagt grote inzet van de patiënt en zijn omgeving, maar de resultaten zijn in veel gevallen goed. Bij een ernstige vorm van dwangstoornis bestaat de behandeling meestal eerst uit medicijnen, later gecombineerd met gedragstherapie.