Interview: Op bezoek bij Jan Spijker

Daarnaast was hij onderzoeksleider voor het onderzoek naar de cursus Rehabilitatie bij angst en depressie. Fonds Psychische Gezondheid financierde dit onderzoek en was hiervoor op bezoek bij hem.

Een pilotonderzoek naar de cursus Rehabilitatie bij angst en depressie. Dat is een hele mond vol. Wat houdt het in?
Met een pilot test je of iets werkt wat je daarna gaat onderzoeken. Wij hebben getest of de cursus Rehabilitatie bij angst en depressie werkte. Daarbij hebben we vragen beantwoord als: Is er überhaupt interesse voor de cursus? Is de cursus een goede manier om mensen te helpen?

Wat was de noodzaak voor de pilot?
Per jaar hebben zo’n 700.000 tot 800.000 mensen een depressie. Hiervan krijgt 10 tot 20 procent chronische klachten. Mensen met een angststoornis hebben vaak al chronische klachten. Chronisch betekent dat je langer dan 2 jaar klachten hebt. Mensen die niet opknappen, raken gefrustreerd. Hetzelfde geldt voor de behandelaar: hij voelt zich machteloos omdat hij vaak niets meer kan doen.

Hoe worden deze mensen nu behandeld?
Tegenwoordig is de cultuur van behandelen gericht op genezen. Dat is op zich goed, maar je ziet ook vaak dat die genezing uitblijft. Dat levert logischerwijs frustratie op bij de patiënt en de behandelaar. De behandeling gaat niet over ‘Het leren omgaan met uw klachten’. Dat vind ik jammer.    

Wat denkt u dat de oplossing is?
Wanneer ik samen met mijn patiënt tot de conclusie kom dat verdere behandeling geen of weinig nieuw resultaat oplevert, is het van belang om op zoek te gaan naar perspectief. Dat wil zeggen naar wat wél kan in plaats van wat niet meer kan. Ik wil graag mensen graag in hun kracht zetten. De aangeboden cursus kan hierbij helpen.

Je kunt het beschouwen als zelfmanagement. Hoe ga je met je aandoening om? Heb je voldoende kennis over je aandoening? Zo nee, hoe kun je ervoor zorgen dat je dat wel krijgt? Hoe zorg je voor een goede leefstijl? Al deze zaken dragen bij aan iemand zijn kwaliteit van leven.

U wilt mensen die chronische angst- en depressieklachten hebben, voorstellen te stoppen met de behandeling. Is dat nou wel een goed idee?
Laat ik voorop stellen: niet iedereen moet stoppen met de behandeling. Welke behandeling iemand krijgt, is namelijk per persoon verschillend. De mensen die de pilot hebben gedaan, reageerden heel positief. Samen spreken we over het stoppen met de huidige behandeling en dat wordt goed opgepakt. Ze vinden het begrijpelijk dat stoppen met de behandeling en uitgaan van hun eigen kracht meer kan opleveren.

Als behandelaar breng je eerst een vervelende boodschap: iemand wordt niet meer beter. Maar je hebt ook iets te bieden: de regie (weer) in eigen handen nemen. En dat vinden mijn patiënten bijzonder interessant. Tegenwoordig is de cultuur van behandelen gericht op genezen. Maar wij draaien het om. Laat de patiënt zelf zijn leven managen. Dat wordt gewaardeerd. 

Wat waren de resultaten van de pilot?
We hebben veel geleerd van de pilot. Zo zagen we dat er voldoende interesse is voor de cursus. De mensen die de cursus hebben gedaan, waren enthousiast over de nieuwe aanpak. Daarnaast merkten we dat het belangrijk is om iedereen te betrekken. De SPV’ers waren bijvoorbeeld niet voldoende betrokken bij de pilot. En daardoor was er bij hen weinig tot geen draagvlak. Hiervan leerden we dat je een coördinator moet aanstellen om enthousiasme en draagvlak te creëren.

 
Stel, u had geen financiering van Fonds Psychische Gezondheid gekregen. Wat dan?
Het is erg belangrijk dat er organisaties zijn zoals Fonds Psychische Gezondheid. Jullie vullen een soort gat op in de onderzoekswereld. Grote fondsen financieren vaak alleen de landelijke onderzoeken. Maar als onderzoeker moet je ook op kleinere schaal pilots kunnen doen. Dit doe je om te testen of het klopt wat je in je hoofd hebt. Die behoefte vullen jullie in en deze pilot is daar een goed voorbeeld van. Ik ben ontzettend blij met jullie financiering. Het heeft namelijk geleid tot een groot landelijk onderzoek naar de effecten van de cursus. Hierin gaan we onderzoeken of de cursus daadwerkelijk bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven. En ik weet zeker: zonder jullie financiering was het starten van dit onderzoek een stuk moeilijker geweest.